2006-жылдын 8-июлунда
Кыргыз Республикасынын
судьяларынын бешинчи
съездинде кабыл алынды

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН СУДЬЯСЫНЫН АБИЙИР КОДЕКСИ

1-глава. Судьяга коюулуучу жалпы талаптар
2-глава. Акыйкаттыкты жүзөгө ашырууда судьянын жүрүш-туруш эрежелери
3-глава. Судьянын кызматтан тышкаркы ишмердүүлүгү
4-глава. Судьянын ушул Кодекстин талаптарын бузгандыгы үчүн жоопкерчилиги
5-глава. Аталган Кодекстин күчүнө кириши

1-глава
Судьяга коюулуучу жалпы талаптар

1-статья. Судьянын кесиптик иши

Сот адилеттигин жүзөгө ашыруу боюнча милдеттерин аткаруу судьянын негизги милдети болуп саналат.

2-статая. Судьянын жүрүш-турушунун этикалык принциптеринин
ченемдери

Судья өзүнүн кесиптик ишмердүүлүгүндө төмөнкүлөргө таянышы керек:
1) Конституция менен катар эле ага ылайык кабыл алынган мыйзамдар жана башка ченемдик-укуктук актылар, ушул Кодексте аныкталган жалпы кабыл алынган ыймандуулук жана жүрүш-туруш эрежелеринин ченемдерин жетекчиликке алып, коомдо соттун акыйкаттуулугуна, калыстыгына жана көзкарандысыздыгына ишенимди бекемдөөгө өбөлгө түзүүгө;
2) жеке арнамысын сактап, абийирин ыйык тутуп, сот бийлигинин беделин басаңдата турган, судьянын абийирине шек келтире турган жана сот адилеттигин жүзөгө ашырууда анын объективдүүлүгүн жана көзкарандысыздыгын күмөн саноого алып келе турган бардык нерселерден оолак болууга;
3) жарандардын укуктарын, эркиндиктерин жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын сактоону жана коргоону камсыз кылып, адамдын жана жарандын укуктарын жана эркиндиктерин бузуу менен коштолгон аракеттерди болтурбоого;
4) соттук териштирүүнүн катышуучуларына карата сабырдуу, кичи пейил, так жана сый мамиледе болууга;
5) өзү үчүн канчалык жагымсыз болсо да, анын ишмердүүлүгүн сындап баалоолордон эч коркпостон бир тараптуу кызыкчылыктарды көздөөдөн оолак, коомдук пикирдин таасиринен эркин болууга;
6) коррупциянын көрүнүштөрүнө туруштук берүүгө.

2-глава
Акыйкаттыкты жүзөгө ашырууда судьянын
жүрүш-туруш эрежелери

3-статья. Кесиптик ишмердүүлүктү жүзөгө ашырууда судьянын
милдеттери

1. Судья өзүнүн кесиптик ишмердүүлүгүнө башка адамдардын таасир көрсөтүүсүн болтурбай калыс болушу керек. Судья өзүнүн абалын жана өзүнүн статусун Мыйзамдын талаптарына туура келбеген кимдин да болбосун артыкчылыктуу кызыкчылыктарын канааттандыруу максатында пайдаланбашы керек.
Судья өзүнүн кесиптик милдеттерин акниеттүүлүк менен аткарып, иштерди жана материалдарды өз убагында кароо үчүн бардык чараларды көрүшү керек.
2. Судья сот процессин алып баруунун эрежелерин кынтыксыз сактоого жана процесстин катышуучуларынан, ошондой эле сот жыйналышынын залындагы бардык катышуучулардан тийиштүү жүрүш-турушту талап кылууга милдеттүү.
3. Судья сот процессинен сырткары сот процессинин катышуучуларынын жүрүш-туруш тартиби тууралу ачык чыгып айтууга жана алардын көрсөтмөлөрүн баяндоого укугу жок.
4. Судья сот адилеттигин жүзөгө ашыруу боюнча милдеттерин аткарууда зарыл болгон өзүнүн кесиптик квалификациясын ар дайым жогорулатууга, өзүнүн билимин жогорку деңгээлде кармап жүрүүгө милдеттүү.
Жаш кесиптештерине ар дайым жана чыдамкайлык менен кесиптик устаттыкка үйрөтүү судьянын ыйык милдети болуп саналат.
5. Судья башка судьянын жасаган ишин ачык сындоодон карманууга милдеттүү.

4-статья. Башка кызматтык милдеттерди жүзөгө ашырууда судьянын
жүрүш-туруш эрежелери

Судья төмөнкүлөргө милдеттүү:
- соттун аппаратынын жана өзүнүн түздөн-түз баш ийген кызматкерлеринен өз иштерине акниеттүүлүктү жана берилгендикти талап кылууга;
- карамагындагы баш ийген кызматкерлерин негизсиз күнөөлөп, кемсинтип, оройлонуп, адамдык аброюна шек келтирбөөгө;
- баш ийген кызматкерлерин мыйзамсыз аракеттерди жасоого мажбурлабоого.

5-статья. Судьянын жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү менен
өзара мамилелерде жүрүш-турушунун эрежелери

1. Судья өзүнүн милдеттеринин аткаруу учурунда алынган маалыматтарга карата кесиптик сырды сактоого милдеттүү.
2. Судья сот өндүрүшүндө турган иштер боюнча аларга карата кабыл алынган сот актылары күчүнө кирмейинче жалпыга маалымдоо каражаттарында ачык билдирүүлөрдү, баяндамаларды жасоого, чыгууга акысы жок. Судья кесиптик ишмердүүлүгүнүн чектеринен сырткары мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларын жана өзүнүн кесиптештеринин аракеттерин күмөндүү экендигин ачык айтып чыгууга укугу жок.

3-глава
Судьянын кызматтан тышкаркы ишмердүүлүгү

6-статья. Судьянын кызматтан тышкаркы ишмердүүлүгүндө
жүрүш-турушунун эрежелери

1. Судья окутуучулук, илимий жана башка чыгармачылык ишмердүүлүктөн башка акы төлөнүүчү жумуштарга судьянын кызматында иштеп турганда иштегенге акысы жок. Мында сот адилеттигин жүзөгө ашыруу боюнча милдеттерин аткаруу судья үчүн башка иштерден артыкчылыктуу мааниге ээ болушу керек.
2. Судья соттон сырткары өзүнүн кызматтык абалынан пайдалануу менен чыр-чатактарды жана талаш-тартыштарды чечүүдө арбитр же башка ортомчу катарында чыкпашы керек.
3. Судья саясий максаттарды көздөгөн саясий партияларга жана башка коомдук бирикмелерге кирүүгө, аларды акчалай же башка ыкмалар менен колдоого, өзүнүн саясий көз карашын ачык чыгып айтууга, саясий мүнөздөгү жүрүштөргө, демонстрацияларга жана башка саясий акцияларга катышууга акысы жок.
4. Судья анын аброюна шек келтире турган, абийирине же арнамысына залакасы тийген бардык өздүк байланыштардан алыс болушу керек.
5. Судья өз менчигине, ошондой эле өз үйбүлөсүнүн менчигине ээлик кылууга, пайдаланууга жана тескөөгө укуктуу.
6. Судья кесиптик милдеттерин аткарууга таасирин тийгизиши мүмкүн же анын калыстыгын күмөн саноого алып келүүчү финансылык жана ишкердик байланыштардан оолак болушу керек.

7-статья. Судьянын биригүүгө, ойпикиринин жана сөзүнүн эркиндигине
укуктарын жүзөгө ашырууда жүрүш-турушунун өзгөчөлүктөрү

1. Судья сөз, дин тутуу, ассоциацияларга жана чогулуштарга катышуу укугунан пайдаланат. Мында ал өзүн кызмат абалына сый мамиле сакталгандай алып жүрүшү керек жана көзкарандысыздыгын, калыстыгын ар дайым сактап жүрүшү керек.
2. Судья соттордун ассоциациясын же башка уюмдарды түзүүгө эркине ээ жана аларда өзүнүн кызыкчылыктарын коргоо, кесиптик деңгээлин өркүндөтүү жана соттук көзкарандысыздыгын сактоо үчүн чыгып сүйлөөгө укуктуу.

4-глава
Судьянын ушул Кодекстин
талаптарын бузгандыгы үчүн жоопкерчилиги

8-статья. Соттордун тартиптик жоопкерчилиги

Кызматтык же шек келтирген жосунду жасагандыгы, ошондой эле соттук иштерди карап жаткан учурда мыйзамдуулукту бузган учурда, судья Кыргыз Республикасынын сотторунун тартиптик жоопкерчилиги жөнүндө Жобого ылайык жооп тартат.
Судьянын жосуну - судьянын абийирине жана арнамысына шек келтирген аракеттер же аркетсиздиктер, ал балким кылмыштуу болбосо да, бирок өзүнүн мүнөзү боюнча судьянын бийик наамы менен шайкеш келбейт, соттук туура эмес өкүмдөр, аныктоолор, чечимдер - төмөнкүлөргө алып келет:
Эскертүү же сөгүш түрүндө тартип жазасын салуу;
же судьяны кызматынан четтетүү тууралу маселени козгоо.
Судьянын тартиптик жоопкерчилигинин чаралары жөнүндө маселени чечүүдө жасалган жосундун бардык шарттарын, анын оордугун жана сот бийлигинин авторитетине жана судьянын наамына келтирген зыяны эске алынат.

5-глава
Аталган Кодекстин күчүнө кириши

9-статья. Ушул Кодекстин аракетинин чектери

Аталган Кодекс судьянын кесиптик жана кызматтан тышкары ишмердүүлүгүндө ээлеген кызмат ордуна карабастан Кыргыз Республикасынын ар бир судьясы үчүн, ошондой эле отставкадагы, бирок судьянын наамын жана соттук коллективге таандыктыгын сактаган судьяларга сөзсүз болгон жүрүш-туруш эрежелерин бекитет.

10-статья. Аталган Кодекстин күчүнө кирүү тартиби

Аталган Кодекс бекиткен күндөн тартып күчүнө кирет.

"Кыргыз Республикасынын Жогорку Сотунун бюллетени", N 2 (34), 2006